Oorlogsslachtoffer
Goverdina Maria Catharina van de Lisdonk (1918-1942)
Goverdina Maria Catharina (Dina) van de Lisdonk werd geboren op vrijdag 4 oktober 1918 om 14.00 uur in het huis van haar ouders aan de Hoevenschestraat nummer 20 in Tilburg. Dina was een dochter van Martinus Cornelis (Tinus) van de Lisdonk (1891-1974) en Johanna Donkers (1887-1956)
Het gezin bestond uit acht personen. Tinus en Johanna hadden zes kinderen op de wereld gezet. Harry (1915-1998), Huub (1916-1999), Dina (1918-1942), Riet (1921-2015), Jan (1923-1939) en Toos (1926-2017). Harry was op het moment van het bombardement al getrouwd en dus het huis uit. Huub was klaarblijkelijk niet thuis. Jan is voor de oorlog, op 8 april 1939, op 17 jarige leeftijd aan kanker overleden.
Over Dina is weinig bekend. Wel, dat ze op het moment van de bomaanslag op 31 juli 1942 verloofd was en op het punt stond te gaan trouwen met Jan Venmans. Er is een foto bekend waarop zij samen staan. Jan lijkt op dat moment, gezien zijn uniform, in militaire dienst te zijn. Van Jan is na het bombardement en het overlijden van Dina niets meer vernomen.
Een reconstructie van wat er gebeurde in de nacht van 30 op 31 juli 1942
Terwijl de Tweede Wereldoorlog al twee jaar gaande was, waren er in het centrum van Tilburg nog steeds veel bommeldingen. Wat men vreesde en niet hoopte gebeurde toch. Blijkbaar kreeg in de nacht van 30 op 31 juli 1942 een bommenwerper technische problemen en daarbij de opdracht zijn lading (dus bommen) te dumpen in de Piushaven om onnodige slachtoffers te voorkomen. Er doen wisselende verhalen de ronde die, wat betreft of het om een Duitse of een geallieerde bommenwerper ging, elkaar tegenspreken. Dit komt o.a. omdat de uitkijkpost van de luchtbeschermingsdienst al dan niet bewust verzuimd heeft te rapporteren of het een Duitse ‘Stuka’ of een Engelse ‘Avro Lancaster’ was. Het enige duidelijke in dit geval is dat het om een bommenafwerpend vliegtuig ging. In het rapport over de bomaanslag behorende bij het proces verbaal dat opgemaakt is door de luchtbeschermingsdienst staat het volgende: “Op gevonden resten van gereconstrueerde staartstukken staat een gewicht vermeld van 500LB (= 500 Libra Pound oftewel 500 Engelse Ponden), overeenkomstig met 228 kg”. Dit gegeven zegt niets over de afkomst van de bommen of bommenwerper.”
In ieder geval, de poging om de bommen in de Piushaven terecht te laten komen mislukte. Om 1.30 uur, midden in de nacht, volgden enorme explosies. De eerste bom sloeg in, in de zijgevel van het huis St.Josephstraat 26, hoek Hoogvenschestraat. De tweede inslag vond plaats op de binnenplaats van huisnummer 24 aan de St,Josephstraat. Hierbij viel een dode te betreuren, namelijk Marinus van de Wiel. Marinus was geen familie van de familie van de Lisdonk. De panden 22 en 24 werden hierdoor zwaar beschadigd. De derde kwam midden tussen de huizen terecht en explodeerde gedeeltelijk. De vierde was een voltreffer en vernielde de panden St.Josephstraat 29 en 31. Ook de nummers 33 en 35 liepen grote schade op. De vierde bom deed zijn meest gruwelijke werk. Die ging dwars door het dak van huisnummer 29. Het huis van Tinus en Johanna van de Lisdonk. Hun drie dochters, Dina, Riet en Toos lagen te slapen. Riet en Toos sliepen samen in één bed op de bovenste verdieping en Dina op de eerste. Hun inwonende oom, Adriaan Donkers, sliep op de begane grond. De ouders Tinus en Johanna van de Lisdonk waren op dat moment niet thuis. Zo ook hun nog thuis wonende zoon Huub. Waar ze wel waren is niet bekend. De bom was door het dak en de zolderbalklaag heengevlogen en op de begane grond tot ontploffing gekomen. Een diepe krater was het gevolg.
Marinus van de Wiel werd geboren op 22 november 1912 in Moergestel als zoon van Cornelis van de Wiel (1878-1929) en Clasina van Kollenburg (1882-1936). Hij was net drie maanden (2 mei 1942 in Helmond) getrouwd met Antonia Petronella van Oekel, chauffeur van beroep en tijdens het bombardement op bezoek bij zijn broer Adrianus van de Wiel. Die woonde St,Josephstraat 24. Blijkbaar had Adrianus (33 jaar) geen of lichte verwondingen, want hij heeft enkele dagen later op 3 augustus aangifte gedaan van het overlijden van zijn broer bij de gemeente Tilburg. Marinus had nog twee broers en twee zussen.
Nog eens twee familieleden vonden hierbij de dood. Adriaan Donkers, een ongehuwde broer van de moeder van de drie zussen, geboren op 9 november 1884 in Bladel, was waarschijnlijk op slag dood. Zijn zeer verminkte lichaam was weggeslingerd uit het huis van Tinus en Johanna en tussen het puin op straat terecht gekomen. Hij is nog wel met een ambulance naar het ziekenhuis vervoerd. Ook de drie zussen zelf kregen het zwaar te verduren. Dina werd door de explosie het huis uitgeslingerd, want volgens getuigen zou zij aan de dakgoot zijn blijven hangen en raakte daarbij zeer zwaar gewond. Toos (15 jaar) werd samen met Riet ook het huis uitgeblazen en beide kwamen in hun nachtkleding op het matras, waar ze samen op geslapen hadden, buiten in de achtertuin terecht. Beiden hadden daardoor de minste kans op ernstige verwondingen, waarbij aangetekend moet worden dat Toos toch zwaar gewond raakte en Riet wat minder. Wel had Riet brandwonden en stukken huid waren afgerukt. Zij kon zich op latere leeftijd ook nog het meest herinneren van de gebeurtenissen. Omdat Riet (21 jaar) naar het dichtbijgelegen Casino, wat als opvangplek diende, weggebracht werd om bij te komen en geholpen te worden is zij blijkbaar niet vermeld in de officiële rapportage.
Dina, 23 jaar, was het meest zwaar gewond en is enkele dagen later, op 2 augustus 1942 om 14.00 uur ‘s-middags in het oude St.Elisabeth-ziekenhuis in Tilburg, aan haar verwondingen overleden. Zij sliep op de eerste verdieping van het huis en had samen met haar oom de minste kans om de bominslag te overleven. Haar oom was blijkbaar op de begane grond aanwezig. Dina liep een fractuur op aan het linker bovenbeen en een gecompliceerde fractuur van de linker elleboog. Blijkbaar had ze ook zodanig zeer ernstige inwendig letsel waardoor ze enkele dagen later is overleden. Toos, op dat moment 16 jaar, kreeg scherven in haar onderlijf, waardoor ze later geen kinderen meer kon krijgen. Haar hele leven heeft ze dat voor zich gehouden, want op haar sterfbed op 10 juni 2017, vertelde ze het pas aan de dochter van haar zus Riet.
Adriaan Donkers werd geboren op 9 november 1884 in Bladel als zoon van Hubertus Donkers (1847-1914) en Maria Vrijsen (1845-1905). Van beroep was hij wolmaler. Adriaan was ongehuwd op het moment van zijn overlijden (31 juli 1942). Hij woonde in bij het gezin van zijn zus Johanna die getrouwd was met Tinus van de Lisdonk in de St.Josephstraat 29.
Door de bomexplosie was er enorm veel schade waarbij het huis van Tinus en Johanna van de Lisdonk helemaal met de grond gelijk gemaakt werd. In totaal werden er vier woningen geheel verwoest. Twaalf woningen en een werkplaats werden ernstig en zeven woningen licht beschadigd. Verder was er veel glasschade in de omgeving. Van vijftien ontruimde woningen waren zeker 65 mensen geëvacueerd. Een ooggetuige weet zich nog veel te herinneren. Zij woonde als kind van drie jaar in het huis van haar ouders St.Josephstraat 7. Haar hele bedje op de slaapkamer van haar ouders lag na het gebeuren vol met glas. De ruiten waren kapot geknald. Deze gebeurtenis moet zeker een hele diepe indruk op haar hebben gemaakt, want ze weet zich ook te herinneren dat de ‘van de Lisdonks’ opgehaald werden terwijl zijzelf op de arm van haar moeder in de deuropening stond. Haar moeder wilde zien wat er gebeurd was terwijl het buiten pikke donker was. Alleen de schijnwerpers van de helpers waren de enige lichtpuntjes in de straat.
Een andere getuige, destijds negen jaar oud, meende zich in 2006 stellig te herinneren dat het geen geallieerde bommenwerper was maar een Duitse Stuka. Een Stuka (Sturzkampfflugzeug) was in feite een Junkers Ju 87, een tactische duikbommenwerper van de Duitse Luftwaffe. Tot nu toe heeft zich geen getuige gemeld die kan ontkrachten dat het geen geallieerd toestel was. Riet, een van de drie zussen van de Lisdonk meende zich te herinneren dat het een Engelse Avro ‘Lancaster’ was die problemen kreeg en zijn bommen in de St.Josephstraat heeft gedumpt. Hard bewijs ontbreekt omdat er door de controlepost van luchtbeschermingsdienst geen rapportage over is gemaakt.
Bronverantwoording
Bronnen: Regionaal Archief Tilburg > BeeldOnline – Genealogische database – https://www.regionaalarchieftilburg.nl/wiki/Lisdonk Goverdina Maria C. van de, Regionaal Archief Tilburg > Gevallenen in en uit Tilburg. Nelly Verrijt (Tilburg)
Rat 30. Archief: Luchtbeschermingsdienst, 1936 – 1946, (LBD), inv. nr. 232 stukken betreffende de melding van luchtaanvallen en bominslagen 1940-1945, betreft 1942. Hieruit: Proces Verbaal betreffende telefonische meldingen aan den Heer Hoofdinspecteur voor de Bescherming van de Bevolking tegen Luchtaanvallen, ’s-Gravenhage, Heerengracht 23. doorgegeven te 3.41 uur, 7.30 uur, en 10 uur, betreffende bominslag op Vrijdagmorgen 31 Juli te 1.30 uur, van Hoofd van de Luchtbeschermingsdienst te Tilburg aan Hoofdinspecteur voor de Bescherming van de Bevolking tegen Luchtaanvallen, Heerengracht 23, ’s-Gravenhage. Passages uit Rapport Bominslag – St. Josephstraat d.d. 31 Juli 1942.
- Genealogische gegevens uit eigen archief van Ad van de Lisdonk (Venray)
- Foto’s, aanvullingen en correcties door een nakomeling van Riet van de Lisdonk. (naam bij de auteur bekend)
- Genealogische gegevens en oorlogsinformatie > Regionaal Archief Tilburg
De genealogische gegevens van Goverdina Maria Catharina (Dina) van de Lisdonk kunt U vinden op de:
Genealogische pagina van de familie van de Lisdonk
Copyright © 1990-2025 – Ad van de Lisdonk (Venray).
laatst bijgewerkt op 2 april 2025
U bevindt zich op de homepage > https://genealogie.familievandelisdonk.nl